YES! Je manuscript is omgezet naar een proefschrift in boekvorm; door een lay-outer, of door jouzelf. Het mag bijna naar de drukker. Bijna, want: eerst volgt de correctieronde. Dit is het moment waarop je controleert of alles klopt, samen één geheel vormt… en consistent is - het magische woord in boekdesign.
Deze blog heb je misschien al gelezen via LinkedIn. De printbare correctieronde checklist voor je thesis kun je hier downloaden .
Eerste hulp bij correctierondes.
De laatste controle voor de proefschriftdrukker
Twee dingen die je controleert
In deze blog lees je waar je op moet letten tijdens de correctieronde van je proefschrift, met een duidelijke checklist voor zowel volledigheid als layout vóór aanleveren bij de drukker.
Juist deze fase wordt vaak onderschat. Het layouten – en corrigeren - van een complex proefschrift van ruim 200 (of veel meer) pagina’s is echt een flinke klus.
Reken erop dat een correctieronde veel tijd kost. Zeker de eerste ronde. Het is geen klusje dat je “even tussendoor” doet; plan er bewust een paar dagen voor in. Doe je dat niet, dan belanden deze correcties vaak in de avonden en diepe nachten — precies in een periode die al druk genoeg is.
Er kunnen namelijk best wat foutjes in ontstaan die je misschien niet verwacht. Dat hoort erbij.
Waarom vraagt deze fase zoveel aandacht?
Er kan van alles misgaan bij het layouten van een complex boek als een proefschrift. Het zijn nu eenmaal documenten met veel verschillende elementen: tekst, koppen, tabellen, figuren, referenties. En we werken met feilbare software. Bovendien ziet de layouter na verloop van tijd ook wel eens wat over het hoofd. Die is immers uren achter elkaar bezig met hetzelfde soort werk. We blijven mensen 😉
Daarbij vindt de correctieronde vaak plaats in een drukke periode: vlak voor aanleveren bij de drukker, meestal ergens in de laatste paar maanden voor de promotie. Extra stress of uitloop is dan het laatste waar je op zit te wachten, dus je wil goed voorbereid van start.
De correctieronde werkt daarom het prettigst als je gestructureerd te werk gaat. Je controleert niet alles tegelijk, maar werkt in lagen en in rondes. Door te noteren waar je op let en stap voor stap te werken, houd je overzicht.
Tijdens de correctieronde check je alles in twee lagen. Je controleert zowel de volledigheid & volgorde van je proefschrift als consistente uitvoering van de layoutkeuzes.
De volledigheidscheck van je proefschrift
Een volledigheidscheck is een controle op de inhoud en volgorde van je proefschrift nadat het is omgezet naar een boeklayout. Je kijkt of alle teksten, tabellen en figuren correct zijn overgenomen en of alles op de juiste plek staat.
Tijdens het overzetten van tekst naar lay-out kan er ongemerkt iets verschuiven of verdwijnen. Met een volledigheidscheck voorkom je dat er bijvoorbeeld alinea’s of tabellen ontbreken en check je of de geplaatste onderschriften ook daadwerkelijk bij de betreffende figuren horen, voordat het bestand naar de drukker wordt gestuurd.
De layout check van je proefschrift
Een layout check is de visuele en structurele design controle van je gehele thesis. Het is dus geen spellingscontrole of grammaticale correctie meer. Je kijkt of het ontwerp van je proefschrift klopt als een boek: is alles op elke pagina consistent en volgens afspraak doorgevoerd?
Om je te helpen met de volledige correctieronde heb ik onderstaande checklist samengesteld. Deze is gebaseerd op wat ik in mijn werk als proefschriftontwerper het vaakst tegenkom tijdens correctierondes.
Je kunt hem onderaan het artikel downloaden als een printbare versie.
Tip: Wil je weten waar je allemaal op moet letten vóórdat je je manuscript inlevert voor layout? Check dan dit artikel
C O R R E C T I E R O N D E
C H E C K L I S T
Check de volledigheid van je proefschrift
Colofon & Inhoudsopgave
Helemaal voorin je proefschrift staan de colofon, een lijst met de leden van de commissie en de contents. Deze bevatten verwijzingen naar personen, bedrijven en paginanummers; die moeten natuurlijk kloppen. Soms verandert er wat halverwege de layout. Bijvoorbeeld doordat er last-minute nog een woord in een titel, een sponsor of commissielid wordt aangepast. Dit kan over het hoofd worden gezien. Dus je controleert:
-
Colofon
- Staan alle logo's er goed in?
- Benoem je alle sponsoren?
- Zijn alle bedrijven volgens voorwaarden benoemd?
- Is de commissieleden lijst volledig & correct geplaatst?
-
Inhoudsopgave
- Kloppen alle paginanummers?
- Zijn hoofdstuktitels identiek aan de hoofdstukpagina’s?
- Klopt de volgorde en hiërarchie van hoofdstukken en subkoppen?
Inhoud van je thesis
We willen het niet, maar met het omzetten van een tekstdocument gaat soms iets mis; zo kan er bijvoorbeeld een alinea uit je dissertatie verdwijnen doordat een link naar een voetnoot nog ‘actief’ staat in een tekst. Of verschuift een tabel.
Er zijn allerlei redenen waarom de volgorde of volledigheid kan veranderen; het meeste heeft te maken met programmabugs. Daarom wil je goed controleren of je proefschrift volledig en correct is geplaatst.
Dit is de grootste klus, omdat je zorgvuldig alles naloopt, en waarschijnlijk tegelijk ook spelfoutjes tegenkomt die je toch nog wil aanpassen (ook al is de fase van tekstcorrecties in principe lang voorbij).
Loop in ieder geval na:
-
Volledigheid Broodtekst: Zijn alle hoofdstukken geplaatst, met daarin:
- Alle tekst kaders
- Voetnoten
- Paginaheaders
- Opsommingen
- Quotes
- Inzetblokjes
-
Volgorde Broodtekst: als alles erin staat, is er niets verschoven?
- Missen er geen alinea’s?
- Zijn alinea’s niet van volgorde veranderd?
- Hebben alle teksten de juiste koppen?
- Staan alle kaders, quotes, inzetblokjes op een passende plaats in de tekst?
-
Volledigheid Tabellen
- Alle tabellen aanwezig?
- Alle tabellen volledig?
- Op passende locatie in tekst?
- Juiste nummering?
- Kloppen onderschriften en legenda’s?
-
Volledigheid Figuren
- Alle figuren aanwezig?
- Alle figuren volledig?
- Op passende locatie in tekst?
- Juiste nummering?
- Kloppen onderschriften en legenda’s?
-
Hoofdstukpagina’s
- Klopt de volgorde van de thesis delen en hoofdstukken?
- Kloppen de hoofdstuknummers bij de hoofdstuktitel?
- Zijn de titels van de hoofdstukken correct geplaatst?
- Zijn alle subtitels, publicatie teksten en auteurs volledig en juist geplaatst?
- Zijn alle referenties aanwezig in de tekst?
Controleer de layout van je proefschrift
Broodtekst van je manuscript
Ook dit is een flinke lap werk, want het is nu eenmaal het grootste deel van je proefschrift.
-
Zijn alle koppen correct vormgegeven?
- Lettertype
- Grootte (hiërarchisch kloppend?)
- Kleur
- Zijn de juiste woorden en tekens vet of cursief?
-
Zijn opsommingen overal gelijk?
- Type opsomming consistent?
- (Doorlopende) Nummering?
- Regelafstand gelijk?
- Kleur correct?
- Staan er geen overbodige witregels in de tekst?
-
Zijn er geen vreemde afbrekingen (bijv. namen of korte woorden)?
- Zijn er geen woorden afgebroken én verdeeld over twee pagina’s?
- Begint de tekst op elke pagina op dezelfde hoogte?
- Zijn er geen weduwen of wezen? (je wil minimaal 3 regels tekst, geen losse woordjes)
- Staat er minimaal 3 regels broodtekst onder een kop?
Tabellen & figuren in je thesis
Het overzetten van tabellen en figuren vraagt extra aandacht; hier gaat relatief vaak iets mis.
Daarom wil je de volgende zaken controleren:
- Is de nummering overal gelijk opgemaakt?
- Is de titelopmaak overal gelijk?
- Zijn onderschriften consistent vormgegeven?
-
Tabellen
- Kleuren consistent?
- Celopmaak overal hetzelfde?
- Regelopmaak overal gelijk?
- Zijn de juiste woorden en tekens vet of cursief?
-
Figuren
- Kleuren consistent?
- Legenda vormgeving overal gelijk?
- Symbolen en arceringen overal consistent toegepast?
- Zijn de juiste woorden en tekens vet of cursief?
De hoofdstukpagina’s
De hoofdstukpagina’s in je proefschrift hebben een duidelijke, vaste structuur die steeds terugkomt. Door tussentijdse wijzigingen, technische problemen bij het overzetten of door een menselijk foutje kan hier soms iets mis gaan. Je let hierbij op:
-
koppen en subkoppen
- Starten ze overal op dezelfde hoogte?
- Hebben ze dezelfde grootte en kleur?
-
Hoofdstuknummer
- Overal op dezelfde plek?
- Klopt het overal met het hoofdstuk?
- Is de witruimte consistent (tussen chapter, titel, subtitel en auteurs)?
- Is de publicatie & auteurs overal op dezelfde manier vormgegeven? (Tekst vet/cursief/normaal)
- Zijn de illustraties (eventueel grote hoofdstukcijfers) juist geplaatst?
Pagina-headers & footers
Headers en footers van een thesis zijn soms wat ingewikkelder om goed te plaatsen. Dit kan komen doordat ze erg lang zijn, of doordat koppelingen nog actief zijn (bijvoorbeeld wanneer gekoppelde links niet zijn verwijderd vóór het aanleveren). Ook heeft elk hoofdstuk een eigen pagina-header, en juist daar kan soms iets misgaan. Controleer daarom:
- Matchen de headers met het juiste hoofdstuk?
- Is de uitlijning overal gelijk (links, rechts of gecentreerd op de pagina)?
- Zijn headers en footers overal gelijk vormgegeven?
- Zijn de juiste woorden vet of cursief?
- Is de witruimte rondom de header / footer consistent?
Hoofdstukmarkeringen
Hoofdstukmarkeringen in je proefschrift zijn die blokjes, rondjes, figuurtjes of cijfers aan de zijkant van je pagina, waardoor je weet in welk hoofdstuk je zit. Deze markeringen ‘zakken’ vaak van boven naar beneden per hoofdstuk, en zorgen zodoende voor gemakkelijker zoeken naar een hoofdstuknummer - als je bijvoorbeeld een vraag gesteld krijgt tijdens je verdediging. Ze zorgen voor heldere navigatie in je boek. Je maakt een keuze voor type markering, kleur en ook of je ze al dan niet op de hoofdstukpagina’s zelf plaatst.
- Staan hoofdstukmarkeringen overal op de juiste plek?
- Zijn ze consequent toegepast door het hele boek?
- Staan ze consistent wel of niet op de hoofdstukpagina’s?
Referenties
Zowel de referentie-cijfers in de tekst van je thesis, als de lange lijsten met referenties, willen nog wel eens actieve links bevatten. Of opsommingen die niet ‘plat’ zijn gemaakt. Hierdoor kunnen technische issues ontstaan bij het plaatsen. Maar het is hoe dan ook slim om de volgende dingen te controleren:
- Zijn alle referenties in de tekst consistent vormgegeven zoals overeengekomen?
-
Referentielijsten
- Allemaal correct genummerd?
- Overal dezelfde afstand van nummer tot tekst?
- Geen afbrekingen van ene naar andere pagina?
- Vette en cursieve tekst consistent toegepast?
- Kleur consistent toegepast?
Tekstuele consistentie in je thesis
Idealiter controleer je tekstuele consistentie in je manuscript vóór de layout. Daar heb ik eerder een uitgebreide checklist voor gedeeld. Toch zie ik dat sommige zaken pas in de correctieronde worden opgemerkt. Als je dit nog niet eerder hebt gedaan, of het voor de zekerheid nog een keer wil doorlopen, kun je (bewust) besluiten om dit alsnog mee te nemen. Je controleert dan zaken als:
- Gebruik je overal hetzelfde type Engels : Amerikaans / Brits?
- Zijn auteursnamen overal consequent genoteerd: 1 of alle voorletters / voornaam?
- Kies je structureel in elk hoofdstuk voor dezelfde koppen: Introduction / Background?
- En kies je voor Enkelvoud of meervoud in de headers: Method / Methods, Conclusion / Conclusions?
- Gebruik je de consequent dezelfde termen : ‘Figure’ / ‘Fig.’’?
Voor een volledige tekstuele consistentie check, lees je mijn eerder gepubliceerde artikel met dit onderwerp; je kunt daar ook de consistentie checklist downloaden.
⚠️ Let op: dit soort aanpassingen in de teksten tijdens de correctieronde kosten extra tijd, en daarmee vaak ook extra geld. Weeg dus goed af wat je nog meeneemt.
Advies: werk in rondes
Controleer je proefschrift niet op alles tegelijk. Dat werkt onrustig en je mist sneller dingen. Mijn advies: werk in rondes. Bijvoorbeeld:
- Ronde 1: volgorde & volledigheid
- Ronde 2: tabellen
- Ronde 3: figuren
- Ronde 4: hoofdstukpagina’s
- Ronde 5: broodtekst (pagina voor pagina)
Noteer per ronde de layout keuzes die je hebt gemaakt, en vink systematisch af of dat per ronde klopt. Dat geeft overzicht en rust. Verdeel het werk over een paar dagen; uitgeruste ogen zien meer. De correcties zelf voer je uiteraard door op de wijze zoals dat wordt gevraagd door de layouter.
Printbare checklist downloaden
Wil je deze Correctieronde Checklist gebruiken tijdens je correctieronde van jouw proefschrift?
Ik heb er een 3 pagina's tellende, printbare A4-versie van gemaakt, zodat je hem erbij kunt houden terwijl je je thesis naloopt.
Download checklist!
De correctierondes zijn een cruciaal onderdeel van het proces, waarin je proefschrift wordt omgevormd tot een professioneel en zorgvuldig vormgegeven boek. Door gefocust en gestructureerd te werk te gaan, voorkom je dat kleine slordigheden of technische foutjes blijven staan. Succes met deze laatste loodjes – je bent er bijna! 💪
Als je dit gedaan hebt, weet je zeker dat je proefschrift klaar is voor aanleveren bij de drukker. Ik hoop dat dit je helpt om de laatste fase van je promotie net wat overzichtelijker te maken. En ken je andere promovendi die hier middenin zitten? Deel dit artikel gerust.
Isontwerp maakt kunst van meesterwerken
Ilse Schrauwers is grafisch ontwerper, illustrator, conceptdenker, natuurliefhebber, en bomenplanter. En sinds 2012 gespecialiseerd in het ontwerpen van proefschriften en (jubileum)boeken
Intro-afbeelding: Freepik